Tarnowski (z Tarnowa) Andrzej Olt h. Powała (zm. po 1459), cześnik czerski.
Był prawdopodobnie wnukiem lub krewnym Jakuba z Magnuszewa, cześnika czerskiego (1352), synem Pakosława (Pakosza) Olta (zm. po 23 III 1419), właściciela Tarnowa, ośrodka na pograniczu Mazowsza i Korony, oraz (zapewne po przodkach) dóbr w Sandomierskiem, być może dworzanina księcia Siemowita IV, władającego w l. 1374–81 ziemią czerską, od którego Pakosław przypuszczalnie otrzymał pas rycerski. W r. 1376 uzyskał od księcia przywilej na cło wodne na Wiśle (6 gr od łodzi) z przeznaczeniem na utrzymanie fortalicji w Tarnowie. Jako dworzanin lub rządca (od r. 1381) nowego księcia czerskiego Janusza I dostał od niego urzędy: podstolego (1407) i stolnika (1409–16) czerskiego oraz cześnika rawskiego (1416). Od r. 1417 określany był w źródłach jako stolnik, chociaż urząd ten sprawował już Wit z Góry h. Leszczyc. T. miał brata Olta (Jana?), możliwe, że żonatego z Hanną (1413); pisał się początkowo z Zakrzewa i Domaszewa.
Pierwszy raz w źródłach T. wystąpił w r. 1411, po otrzymaniu od ojca Zakrzewa (Zakrzów) i Domaszewa w ziemi stężyckiej. Ożenił się z Elżbietą z rodu Powałów, która swe prawa dziedziczne po krewnych do części dóbr Trzebin, Łękawica i Zwola w ziemi czerskiej przeniosła w l. 1415–18 na T-ego; o te dobra Elżbieta, pisząca się z Zakrzewa, toczyła proces, reprezentowana przez Mikołaja Powałę z Magnuszewa, i zapewne uzyskała z nich rozliczenie. W r. 1417 był T. rozjemcą w sprawie przewozu na Wiśle między Samogoszczą a Ostrowem. Po śmierci ojca pozostawał w niedziale z bratem Oltem. W l. 1422–5 występował w sądzie ziemi czerskiej w Warce w sprawach z Sąsiadami, co wskazuje, że gospodarował w Tarnowie i Uścieńcu. Być może, podobnie jak brat, zajmował się dostarczaniem produktów drewnianych na spław wiślany. Dn. 1 I 1433 w Czersku bracia przeprowadzili podział ojcowizny pod zakładem 200 kop gr, który poręczyli ich sąsiedzi, Wojciech z Wilki (Wilga) i Piotr z Podłęża. T. otrzymał Tarnowo, Uścieniec i Milczybor (później włość leśna Wodynie) w ziemi czerskiej oraz zobowiązał się do spłacenia wszystkich długów ojca; Olt przejął Zakrzewo, stając się poddanym króla polskiego. Przed 14 VII 1434 dostał T. od księżnej regentki Anny, matki księcia mazowieckiego Bolesława IV, urząd cześnika czerskiego. Zapewne równocześnie pełnił urząd podczaszego czerskiego, z którym został odnotowany w r. 1439. Jako «Olt z Tarnowa cześnik czerski» uczestniczył 18 VIII 1442 w gronie ośmiu dygnitarzy Mazowsza w sprawowaniu sądu przez Bolesława IV w Czersku. W dokumentach książęcych świadkował też w Czersku 4 II 1446 i 6 X r.n., wymieniony po kaszt. czerskim, a przed innymi urzędnikami tej ziemi. W księgach ziemi czerskiej (zniszczonych podczas drugiej wojny światowej) występował do r. 1455. Przed śmiercią ufundował kościół (kaplicę) w Tarnowie. Zmarł po r. 1459.
W małżeństwie z Elżbietą miał T. syna Stanisława, podczaszego czerskiego (1463), który przed 5 VI 1463 doprowadził do konsekracji tarnowskiego kościoła p. wezw. Świętej Trójcy oraz św.św. Katarzyny i Barbary, uzyskując 3 VII t.r. akt erekcji parafii przez bp. poznańskiego Andrzeja Bnińskiego i wyznaczając uposażenie plebańskie. Stanisław w małżeństwie z Barbarą (zm. po 1477) miał synów Jana, Andrzeja i Stanisława, dziedziców Tarnowa, Woli Tarnowskiej, Uścieńca i Taluby, oraz córkę Jadwigę, żonę Pawła z Mileszewa, występującą w r. 1481; zginął przed 4 V 1470, zamordowany prawdopodobnie przez ziemianina i mieszczanina lubelskiego.
Możliwe, że bratankiem T-ego był znany z 3. ćwierci XV w. Olt z Domaszowa, właściciel Zakrzowa.
Atlas historyczny Polski. Mazowsze w drugiej połowie XVI w., W. 1973; Boniecki, I 40, VII 306; Słownik staropolskich nazw osobowych, Wr. 1974–6 IV (Olt); – Nowacki, Dzieje archidiec. pozn., II (dot. syna, Stanisława); Wolff, Studia nad urzędnikami maz. (dot. zabójstwa syna, Stanisława); – Długosz, Liber benef., III (dot. Olta z Zakrzowa); Kod. maz. (Lubomirskiego); Księga ziemi czerskiej 1404–1425, Wyd. J. T. Lubomirski, W. 1879 Wstęp hist., s. 11, 26, 102, nr 59, 140, 233, 240, 302, 303, 305, 413, 469, 482, 484, 485, 487, 490, 491, 499, 500, 509, 516, 706, 708, 709, 724, 731, 734, 765, 972, 1130, 1131, 1437, 1492, 1528, 1552, 1661, 1711, 1720, 1734, 1777, 1810, 1817, 1840, 1846, 1847, 1869, 1873, 1874, 1879–81, 1903, 1927, 1928, 1939, 1946, nr 305, 406, 409, 410, 706, 791, 885, 886, 1006, 1007 (dot. żony, Elżbiety); Metryka Księstwa Mazowieckiego z XV–XVI wieku, t. 1: Księga oznaczona nr 333 z lat 1417–1429, Wyd. A. Włodarski, W. 1918 nr 858 (dot. Olta z Zakrzowa); toż, t. 2: Księga oznaczona nr 334 z lat 1429–1433, Wyd. tenże, W. 1930 nr 433; Nowy kodeks dyplomatyczny Mazowsza, Cz. III, Dokumenty z lat 1356–1381, Oprac. I. Sułkowska-Kuraś, S. Kuraś, W. 2000 nr 177 (dot. ojca); Wolff A., Mazowieckie zapiski herbowe z XV i XVI wieku, Kr. 1937 nr 807; Zapiski sądowe województwa sandomierskiego z lat 1395–1444, Wyd. F. Piekosiński, „Arch. Kom. Prawn.” t. 8: 1907 nr 503, 526, 571; Zbiór dok. mpol., V nr 1278 (dot. ojca); – AGAD: Metryka Kor., t. 3 k. 109 (dot. ojca), k. 132v, 276v, 334, t. 4 k. 45v; IH PAN w W., Zakł. Atlasu Hist.: Kartoteka Słown. Hist.-Geogr. Mazowsza w średniowieczu, ziemia czerska (Tarnowo i Uścieniec, RCIN17375), Knapiński W., Notaty do historii kościołów w diecezji warszawskiej, W. 1948 s. 739–40 (mszp.), Pacuski K., Materiały do spisu urzędników mazowieckich do 1503 r. (mszp.).
Kazimierz Pacuski